चरथ भिक्खवे चारिकं म्हणजे ‘भिक्खूंनो, चारिका करा’. भगवान बुद्धांनी पहिल्या साठ भिक्खूंना बहुजनांच्या हितासाठी आणि सुखासाठी धम्म सांगायला पाठवताना हा संदेश दिला. श्रीलंकेतील थेरवाद परंपरेत हा प्रसंग कार्तिक पौर्णिमेशी जोडला जातो. या लेखात मूळ पाली पाठ, त्याचा अर्थ, कार्तिक पौर्णिमेचे बौद्ध महत्त्व आणि डॉ. बाबासाहेब आंबेडकरांचा दृष्टिकोन सोप्या भाषेत समजून घेऊ.
अनुक्रमणिका
- कार्तिक पौर्णिमा आणि बौद्ध धम्म: नाते काय?
- सारनाथ ते साठ भिक्खू: पार्श्वभूमी
- ‘चरथ भिक्खवे चारिकं’: मूळ पाली पाठ आणि अर्थ
- ‘चरथ भिक्खवे चारिकं’ संदेशातून काय शिकावे?
- बुद्धांची धम्मप्रचाराची पद्धत
- धम्मप्रचाराची परंपरा: पुण्ण थेर ते सम्राट अशोक
- बाबासाहेबांच्या दृष्टीने ‘चरथ भिक्खवे चारिकं’
- कार्तिक पौर्णिमेला काय करावे?
- वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न (FAQ)
- निष्कर्ष
कार्तिक पौर्णिमा आणि बौद्ध धम्म: नाते काय?
कार्तिक पौर्णिमा भारतात अनेक परंपरांमध्ये महत्त्वाची मानली जाते. बौद्धांसाठी तिचे महत्त्व धम्माच्या इतिहासाशी जोडलेले आहे. पाली ग्रंथांत या महिन्याला ‘कत्तिक’ म्हणतात, तर या पौर्णिमेला ‘कोमुदी’ असेही नाव आहे. पावसाळ्याच्या चार महिन्यांतील ही शेवटची पौर्णिमा असते.
| संदर्भ | काय सांगितले आहे? | आधार |
|---|---|---|
| धम्मप्रचाराची सुरुवात | श्रीलंकेत या पौर्णिमेला ‘इल पोया’ म्हणतात. या दिवशी बुद्धांनी साठ भिक्खूंना धम्मप्रचारासाठी पाठवल्याचे स्मरण केले जाते. | श्रीलंकेतील थेरवाद परंपरा |
| अशोककालीन धम्मदूत | तिसऱ्या धम्मसंगीतीनंतर धम्मदूत कार्तिक महिन्यात वेगवेगळ्या प्रदेशांत पाठवले गेले. | महावंस, अध्याय १२ |
| दोन महत्त्वाची सुत्ते | सामञ्ञफल सुत्त आणि आनापानसति सुत्त ही दोन्ही सुत्ते कोमुदी पौर्णिमेच्या रात्री सांगितली गेली, असे त्या सुत्तांतच म्हटले आहे. | दीघ निकाय २; मज्झिम निकाय ११८ |
| सारिपुत्त थेरांचे परिनिर्वाण | धम्मसेनापती सारिपुत्त यांचे परिनिर्वाण कार्तिक पौर्णिमेला झाले. | जातक अट्ठकथा |
| कठिन चीवर दानाचा काळ | वर्षावासानंतरचा एक महिन्याचा कठिन काळ या पौर्णिमेला पूर्ण होतो. | थेरवाद विहारांची प्रथा |
या सर्वांत ‘चरथ भिक्खवे चारिकं’ हा प्रसंग धम्मप्रचाराच्या दृष्टीने सर्वात महत्त्वाचा मानला जातो. २०२६ मध्ये कार्तिक पौर्णिमा मंगळवार, २४ नोव्हेंबर रोजी आहे. श्रीलंकेतील इल पोयाही याच दिवशी आहे.
आनापानसति सुत्तात सांगितलेल्या ध्यानाविषयी आनापानसती ध्यानाची पद्धत हा लेख वाचा. वर्षावासानंतर विहारांमध्ये होणाऱ्या कठिन चीवर दानाची माहिती स्वतंत्र लेखात दिली आहे.
सारिपुत्त आणि महामोग्गल्लान यांचे अस्थिअवशेष सांची (मध्य प्रदेश) येथील चेतियगिरी विहारात आहेत. दर वर्षी नोव्हेंबरच्या शेवटच्या रविवारी होणाऱ्या महोत्सवात ते दर्शनासाठी ठेवले जातात.
सारनाथ ते साठ भिक्खू: पार्श्वभूमी
संबोधी प्राप्त झाल्यानंतर तथागत सारनाथ (इसिपतन) येथे आले. परंपरेनुसार आषाढ पौर्णिमेला त्यांनी पंचवर्गीय भिक्खूंना पहिले धम्मप्रवचन दिले. त्यानंतरचा पहिला वर्षावास त्यांनी सारनाथ येथेच केला. बौद्ध धम्मातील वर्षावास या लेखात ही परंपरा सविस्तर दिली आहे.
विनय पिटकातील महावग्गात पुढच्या घटना या क्रमाने येतात:
| क्रम | घटना |
|---|---|
| १ | कौंडिन्य, वप्प, भद्दिय, महानाम आणि अस्सजी हे पंचवर्गीय भिक्खू अरहंत झाले. |
| २ | वाराणसीतील एका श्रेष्ठीचे पुत्र यश ऐषआरामी जीवनाला कंटाळून रात्री घराबाहेर पडले. बुद्धांनी त्यांना धम्म सांगितला आणि ते भिक्खू झाले. |
| ३ | यश यांचे वडील त्रिशरण घेणारे पहिले उपासक ठरले. यश यांची आई आणि पूर्वीची पत्नी पहिल्या उपासिका ठरल्या. |
| ४ | यश यांचे चार मित्र विमल, सुबाहू, पुण्णजी आणि गवंपती भिक्खू झाले. |
| ५ | त्यानंतर यश यांचे आणखी पन्नास मित्र संघात आले. |
विनयानुसार त्या वेळी जगात एकसष्ट अरहंत होते: स्वतः बुद्ध आणि साठ भिक्खू. याच साठ भिक्खूंना बुद्धांनी ‘चरथ भिक्खवे चारिकं’ असा संदेश देऊन धम्मप्रचारासाठी पाठवले.
विनयात या प्रसंगाची तिथी दिलेली नाही. नंतरच्या परंपरांमध्ये त्याच्या वेळेबाबत थोडा फरक आहे. श्रीलंकेतील थेरवाद परंपरा हा प्रसंग कार्तिक पौर्णिमेला स्मरते.
‘चरथ भिक्खवे चारिकं’: मूळ पाली पाठ आणि अर्थ
हा संदेश विनय पिटकातील महावग्गाच्या महाखन्धक भागात आणि संयुत्त निकायातील सुत्त ४.५ मध्ये येतो. त्याआधी बुद्ध सांगतात की ते दिव्य आणि मानवी अशा सर्व पाशांतून मुक्त आहेत आणि भिक्खूही मुक्त आहेत. स्वतः मुक्त झालेल्यांनी इतरांच्या हितासाठी निघावे, हा या संदेशाचा गाभा आहे. संयुत्त निकायातील हे सुत्त SuttaCentral वर इंग्रजी अनुवादासह वाचता येते.
चरथ भिक्खवे चारिकं बहुजनहिताय बहुजनसुखाय लोकानुकम्पाय अत्थाय हिताय सुखाय देवमनुस्सानं। मा एकेन द्वे अगमित्थ।
देसेथ भिक्खवे धम्मं आदिकल्याणं मज्झेकल्याणं परियोसानकल्याणं सात्थं सब्यञ्जनं केवलपरिपुण्णं परिसुद्धं ब्रह्मचरियं पकासेथ।
सन्ति सत्ता अप्परजक्खजातिका, अस्सवनता धम्मस्स परिहायन्ति, भविस्सन्ति धम्मस्स अञ्ञातारो।
अहम्पि भिक्खवे येन उरुवेला सेनानिगमो तेनुपसङ्कमिस्सामि धम्मदेसनाय।
(स्रोत: विनय पिटक, महावग्ग, महाखन्धक; संयुत्त निकाय ४.५)
मराठी अनुवाद: भिक्खूंनो, बहुजनांच्या हितासाठी, बहुजनांच्या सुखासाठी, जगावरील अनुकंपेपोटी, देव आणि मनुष्य यांच्या कल्याणासाठी, हितासाठी आणि सुखासाठी चारिका करा. दोघांनी एकाच वाटेने जाऊ नका. भिक्खूंनो, आरंभी, मध्ये आणि शेवटी कल्याणकारी असलेला धम्म अर्थासह आणि योग्य शब्दांत सांगा. संपूर्ण आणि परिशुद्ध असा श्रेष्ठ जीवनमार्ग प्रकट करा.
ज्यांच्या डोळ्यांवर थोडीच धूळ आहे असे लोक आहेत. धम्म न ऐकल्याने त्यांची हानी होत आहे. ते धम्म जाणणारे होतील. भिक्खूंनो, मीही धम्म सांगण्यासाठी उरुवेलेतील सेनानिगमाकडे जाईन.
| पाली शब्द | अर्थ |
|---|---|
| चरथ | चला, संचार करा |
| चारिकं | गावोगावी केलेला धम्मप्रवास (चारिका) |
| बहुजनहिताय | बहुजनांच्या हितासाठी |
| बहुजनसुखाय | बहुजनांच्या सुखासाठी |
| लोकानुकम्पाय | जगावरील अनुकंपेपोटी |
| मा एकेन द्वे अगमित्थ | दोघांनी एका वाटेने जाऊ नका |
| सात्थं सब्यञ्जनं | अर्थासह आणि योग्य शब्दांसह |
| ब्रह्मचरियं | श्रेष्ठ, पवित्र जीवनमार्ग (येथे केवळ ब्रह्मचर्य नव्हे) |
| अप्परजक्खजातिका | ज्यांच्या डोळ्यांवर कमी धूळ आहे असे, म्हणजे मनात कमी मलिनता असलेले |
‘चरथ भिक्खवे चारिकं’ मधील ‘बहुजनहिताय बहुजनसुखाय’ हे शब्द आजही भारतात परिचित आहेत. आकाशवाणीचे (All India Radio) ब्रीदवाक्यही ‘बहुजन हिताय बहुजन सुखाय’ हेच आहे.
‘चरथ भिक्खवे चारिकं’ संदेशातून काय शिकावे?
हा संदेश छोटा आहे, पण त्यात धम्मप्रचाराची स्पष्ट दिशा आहे.
बहुजनांसाठी धम्म
‘बहुजनहिताय’ म्हणजे बहुजनांच्या हितासाठी. धम्माचा लाभ काही मोजक्या लोकांपुरता न राहता सर्वसामान्य लोकांपर्यंत पोहोचावा, असा याचा अर्थ आहे.
करुणा हा हेतू
‘लोकानुकम्पाय’ म्हणजे जगावरील अनुकंपेपोटी. धम्मप्रचाराचा हेतू अनुयायांची संख्या वाढवणे हा नाही. लोकांचे दुःख कमी व्हावे, ही त्यामागची भावना आहे.
दोघांनी एका वाटेने जाऊ नका
साठ भिक्खू वेगवेगळ्या दिशांना गेले, तर धम्म अधिक ठिकाणी पोहोचतो. कमी लोकांमध्ये जास्त काम करण्याची ही व्यावहारिक सूचना आहे.
अर्थ आणि शब्द दोन्ही नीट
धम्म ‘सात्थं सब्यञ्जनं’, म्हणजे अर्थासह आणि योग्य शब्दांत सांगायचा आहे. केवळ पाठांतर पुरेसे नाही. शिकवण आरंभापासून शेवटपर्यंत कल्याणकारी असली पाहिजे.
स्वतःच्या उदाहरणातून नेतृत्व
भिक्खूंना पाठवून बुद्ध स्वतः थांबले नाहीत. ‘मीही उरुवेलेकडे जाईन’ असे सांगून ते स्वतः धम्म सांगायला निघाले. उरुवेला येथे त्यांनी काश्यप बंधू आणि त्यांच्या अनुयायांना धम्माचा मार्ग दाखवला.
बुद्धांची धम्मप्रचाराची पद्धत
बुद्धांच्या धम्मप्रचारात जबरदस्ती किंवा प्रलोभनाला स्थान नव्हते. त्यांच्या पद्धतीची काही वैशिष्ट्ये त्रिपिटकातच दिसतात.
- ‘एहिपस्सिको’ धम्म: धम्म वंदनेत ‘एहिपस्सिको’ हा शब्द येतो. त्याचा अर्थ ‘या आणि स्वतः पाहा’ असा आहे. धम्म आंधळेपणाने स्वीकारायचा नाही, तर स्वतः तपासून पाहायचा आहे.
- आपल्या भाषेत धम्म: विनयातील चुल्लवग्गात एक प्रसंग आहे. दोन ब्राह्मण भिक्खूंनी बुद्धवचन वैदिक छंदोबद्ध भाषेत रूपांतरित करण्याची परवानगी मागितली. बुद्धांनी ती नाकारली आणि ‘सकाय निरुत्तिया’ बुद्धवचन शिकण्याची अनुमती दिली. अनेक अभ्यासकांच्या मते याचा अर्थ ‘आपापल्या भाषेत’ असा आहे.
- स्थानिक पातळीवर दीक्षा: सुरुवातीला भिक्खू दूरदूरच्या प्रदेशांतून दीक्षा घेऊ इच्छिणाऱ्यांना बुद्धांकडे घेऊन येत. त्यात सर्वांचीच दमछाक होई. म्हणून बुद्धांनी भिक्खूंनाच आपापल्या प्रदेशात त्रिशरणाद्वारे प्रव्रज्या आणि उपसंपदा देण्याची अनुमती दिली (महावग्ग १.१२).
या अनुमतीमुळे दूरच्या लोकांना दीक्षेसाठी बुद्धांपर्यंत लांबचा प्रवास करावा लागत नव्हता. त्रिशरणाचा पाठ आणि अर्थ त्रिशरण आणि पंचशीलाचा अर्थ या लेखात दिला आहे.
☸️ धम्माची शिकवण आता व्हिडिओमध्ये, आपल्या मराठी भाषेत!
बुद्ध वंदना, धम्म प्रवचन, बौद्ध इतिहास आणि बाबासाहेबांचे विचार पाहण्यासाठी आमचे YouTube चॅनल सबस्क्राईब करा आणि बेल आयकॉन दाबा 🔔▶ YouTube वर सबस्क्राईब करा
धम्मप्रचाराची परंपरा: पुण्ण थेर ते सम्राट अशोक
बुद्धांच्या हयातीतच धम्म दूरच्या प्रदेशांत पोहोचू लागला. पुण्ण थेर हे याचे चांगले उदाहरण आहे. ते सुनापरांत प्रदेशातील सुप्पारक नगराचे होते. अभ्यासकांच्या मते हे नगर म्हणजे मुंबईजवळील आजचे सोपारा (नालासोपारा).
मज्झिम निकायातील पुण्णोवाद सुत्तात (१४५) पुण्ण थेर बुद्धांकडून थोडक्यात उपदेश घेतात आणि सुनापरांतात राहायला जाण्याचा निश्चय सांगतात. तिथले लोक कठोर आहेत, असे बुद्ध सांगतात. लोकांनी अपमान केला किंवा मारहाण केली तरी मनात द्वेष ठेवणार नाही, असे पुण्ण थेर शांतपणे उत्तर देतात. पुढे त्यांच्या प्रयत्नांतून तिथे अनेक उपासक-उपासिका धम्माकडे वळले.
सम्राट अशोकांच्या काळात तिसऱ्या धम्मसंगीतीनंतर मोग्गलिपुत्त तिस्स थेरांनी विविध प्रदेशांत धम्मदूत पाठवले. महावंसानुसार हे धम्मदूत कार्तिक महिन्यात निघाले. महाधम्मरक्खित थेर ‘महारट्ठ’ प्रदेशात गेले; अभ्यासक हा प्रदेश महाराष्ट्राशी जोडतात. योनक धम्मरक्खित थेर अपरांतात (अभ्यासकांच्या मते उत्तर कोकण) गेले, तर महिंद थेर श्रीलंकेत गेले.
सोपारा येथे सम्राट अशोकांच्या शिलालेखांचे भाग आणि प्राचीन स्तूपही सापडले आहेत. ज्या सारनाथ येथे ‘चरथ भिक्खवे चारिकं’ हा संदेश दिला गेला, तेथील अशोकस्तंभाच्या सिंहशीर्षावरून घेतलेले चिन्ह २६ जानेवारी १९५० पासून भारताचे राजचिन्ह आहे.
बाबासाहेबांच्या दृष्टीने ‘चरथ भिक्खवे चारिकं’
बाबासाहेबांच्या मते भारतात बौद्ध धम्म जवळजवळ लोप पावला होता. तो पुन्हा जनसामान्यांपर्यंत नेण्यासाठी त्यांनी लेखन, संघटन आणि प्रत्यक्ष दीक्षा अशा मार्गांनी काम केले.
| काळ | बाबासाहेबांचे धम्मकार्य |
|---|---|
| मे १९५० | कोलकात्याच्या ‘महाबोधी’ मासिकात ‘Buddha and the Future of His Religion’ हा लेख लिहिला. बौद्ध धम्माच्या प्रसारासाठी काय करावे, याची चर्चा त्यात आहे. |
| ४ मे १९५५ | मुंबईत भारतीय बौद्ध महासभेची (The Buddhist Society of India) स्थापना केली. |
| १४ ऑक्टोबर १९५६ | नागपूर येथे स्वतः धम्मदीक्षा घेतली आणि लगेच लाखो अनुयायांना त्रिशरण, पंचशील आणि २२ प्रतिज्ञा दिल्या. |
| २० नोव्हेंबर १९५६ | काठमांडू येथील जागतिक बौद्ध परिषदेत (World Fellowship of Buddhists) बुद्ध आणि कार्ल मार्क्स यांच्या विचारांची तुलना करणारे भाषण दिले. |
| १९५७ | ‘The Buddha and His Dhamma’ हा ग्रंथ प्रकाशित झाला. |
२०२६ मध्ये या धम्मदीक्षेला ७० वर्षे पूर्ण झाली. १९५६ च्या धम्मदीक्षेविषयी धम्मचक्र प्रवर्तन दिनाचा इतिहास आणि काठमांडूतील भाषणाच्या विषयाविषयी बुद्ध की कार्ल मार्क्स हे लेख वाचा.
‘भगवान बुद्ध आणि त्यांचा धम्म’ या ग्रंथात बाबासाहेबांनी यश यांची कथा आणि हा संदेश ‘भिक्खूची कर्तव्ये’ (The Duties of the Bhikkhu) या भागात दिला आहे. त्यातील ओळ अशी आहे:
“Go ye now, and wander for the gain of the many, for the welfare of the many, out of compassion for the world…”
(The Buddha and His Dhamma, पुस्तक ५, भाग ३)
मराठी अनुवाद: आता जा आणि बहुजनांच्या लाभासाठी, बहुजनांच्या कल्याणासाठी, जगावरील करुणेपोटी संचार करा…
ग्रंथाचा हा भाग मूळ इंग्रजीत ऑनलाइन वाचता येतो. धम्मप्रचार हे भिक्खूचे कर्तव्य आहे, हे बाबासाहेबांनी या मांडणीतून स्पष्ट केले. अभ्यासकांच्या मते बाबासाहेबांनी भिक्खूच्या भूमिकेत वैयक्तिक मुक्तीपेक्षा समाजाप्रती जबाबदारीला अधिक महत्त्व दिले. थेरवाद परंपरेत स्वतःची मुक्ती हे भिक्खूचे मुख्य ध्येय मानले जाते आणि करुणेने धम्म सांगणे हेही त्याचे कर्तव्य असते.
‘चरथ भिक्खवे चारिकं’ या संदेशात या दोन्ही गोष्टी दिसतात: आधी स्वतः मुक्त होणे आणि मग इतरांच्या हितासाठी निघणे. धम्मप्रचारासाठी सर्वांना समजेल असा एक ग्रंथ हवा, असे बाबासाहेबांना वाटत होते. अनेक अभ्यासकांच्या मते भगवान बुद्ध आणि त्यांचा धम्म हा ग्रंथ त्याच गरजेतून लिहिला गेला.
कार्तिक पौर्णिमेला काय करावे?
कार्तिक पौर्णिमा हा उपोसथ दिवसही आहे. या दिवशी शील, ध्यान आणि धम्मश्रवणासोबत धम्मप्रचाराच्या संदेशाचे स्मरण करता येते. घरी आणि विहारात पौर्णिमेचा उपोसथ कसा पाळावा याची सविस्तर माहिती स्वतंत्र लेखात दिली आहे.
- पाली पाठ अर्थासह वाचा: विहारात किंवा घरी ‘चरथ भिक्खवे चारिकं’ हा पाठ म्हणा आणि त्याच्या अर्थावर कुटुंबासोबत चर्चा करा.
- धम्मग्रंथ भेट द्या: ‘भगवान बुद्ध आणि त्यांचा धम्म’ किंवा धम्मपदाची मराठी प्रत एखाद्या वाचनालयाला, विद्यार्थ्याला किंवा मित्राला भेट द्या.
- मुलांना यश यांची कथा सांगा: सुखसोयी असूनही मनःशांतीच्या शोधात निघालेल्या यश यांची गोष्ट मुलांना समजायला सोपी आहे.
- मराठीतून योग्य माहिती द्या: धम्माची माहिती मित्र-परिवारापर्यंत पोहोचवा. सोशल मीडियावर काही पाठवण्यापूर्वी ते खरे आहे का, हे तपासा.
- दान आणि सेवा: विहारातील भिक्खूंना उपयोगी वस्तू द्या, विहाराच्या कामात श्रमदान करा किंवा गरजूंना मदत करा.
धम्मप्रचार म्हणजे वाद घालणे किंवा इतरांच्या श्रद्धेचा अपमान करणे नव्हे. आपले शांत आणि प्रामाणिक आचरण हाच सर्वात प्रभावी धम्मप्रचार आहे.
वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न (FAQ)
‘चरथ भिक्खवे चारिकं’ म्हणजे काय?
हा भगवान बुद्धांनी पहिल्या साठ भिक्खूंना दिलेला संदेश आहे. त्याचा अर्थ ‘भिक्खूंनो, बहुजनांच्या हितासाठी आणि सुखासाठी चारिका करा’ असा आहे.
‘चरथ भिक्खवे चारिकं’ हा संदेश त्रिपिटकात कोठे आहे?
हा संदेश विनय पिटकातील महावग्गाच्या महाखन्धक भागात आणि संयुत्त निकायातील सुत्त ४.५ मध्ये आहे.
बुद्धांनी किती भिक्खूंना धम्मप्रचारासाठी पाठवले?
साठ भिक्खूंना. त्यात पाच पंचवर्गीय भिक्खू, यश आणि यश यांचे चौपन्न मित्र होते.
बौद्ध धम्मात कार्तिक पौर्णिमेचे महत्त्व काय?
श्रीलंकेतील परंपरेनुसार या दिवशी साठ भिक्खूंना धम्मप्रचारासाठी पाठवल्याचे स्मरण होते. महावंसानुसार अशोककालीन धम्मदूतही कार्तिक महिन्यात निघाले. वर्षावासानंतरचा कठिन काळही या पौर्णिमेला संपतो.
‘बहुजन हिताय बहुजन सुखाय’ हे वाक्य कोठून आले?
हे शब्द बुद्धांच्या याच संदेशात येतात. पाली रूप ‘बहुजनहिताय बहुजनसुखाय’ असे आहे. आकाशवाणीचे ब्रीदवाक्यही हेच आहे.
गृहस्थ उपासकही धम्मप्रचार करू शकतात का?
हो. शीलवान आचरण, योग्य माहिती देणे आणि धम्मग्रंथ भेट देणे हे गृहस्थांसाठी धम्मप्रचाराचे मार्ग आहेत. बाबासाहेबांनी स्वतः उपासक म्हणूनच लाखो लोकांना धम्मदीक्षा दिली.
निष्कर्ष
‘चरथ भिक्खवे चारिकं’ हे स्वतः धम्म समजून घेऊन तो करुणेने इतरांपर्यंत पोहोचवण्याचे आवाहन आहे. सारनाथहून निघालेले साठ भिक्खू, सुनापरांतात गेलेले पुण्ण थेर, अशोककालीन धम्मदूत आणि बाबासाहेबांचे धम्मकार्य ही एकाच परंपरेची पुढची पावले आहेत. या कार्तिक पौर्णिमेला उपोसथासोबत एक छोटे धम्मकार्य करण्याचा निश्चय करूया.
हा लेख उपयोगी वाटला तर कुटुंबीयांना आणि मित्रांना नक्की शेअर करा, म्हणजे त्यांनाही ‘चरथ भिक्खवे चारिकं’ या संदेशाचा अर्थ समजेल. तुम्ही कार्तिक पौर्णिमेला विहारात किंवा घरी काय करता, ते खाली प्रतिक्रियेत आवर्जून सांगा.
☸️ धम्माची शिकवण आता व्हिडिओमध्ये, आपल्या मराठी भाषेत!
बुद्ध वंदना, धम्म प्रवचन, बौद्ध इतिहास आणि बाबासाहेबांचे विचार पाहण्यासाठी आमचे YouTube चॅनल सबस्क्राईब करा आणि बेल आयकॉन दाबा 🔔
▶ YouTube वर सबस्क्राईब कराहेही वाचा
- बौद्ध संघातील संसदीय पद्धत
- नवयान बौद्ध धम्म
- दीक्षाभूमी नागपूरविषयी अपरिचित माहिती
- अंगुलिमालाची कथा
- महापरिनिर्वाण म्हणजे काय?
सब्बे सत्ता भवन्तु सुखितत्ता। सर्व प्राणी सुखी होवोत.
कार्तिक पौर्णिमेचा बौद्ध धम्माशी काय संबंध? जाणून घ्या बुद्धांचा संदेश

मी सागर वझरकर, तंत्रज्ञान अभ्यासक आणि डिजिटल कंटेंट क्रिएटर असून YouTube व marathibuddhism.com च्या माध्यमातून मराठी बौद्ध इतिहास, विचार आणि संस्कृती या विषयांवर अभ्यासपूर्ण व माहितीपूर्ण मजकूर वाचकांपर्यंत पोहोचवण्याचा हा माझा प्रयत्न आहे.
