महापरिनिर्वाण दिन भाषण सोप्या आणि अचूक मराठीत तयार हवे आहे का? ६ डिसेंबर १९५६ रोजी डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांचे दिल्लीत महापरिनिर्वाण झाले. दरवर्षी या दिवशी शाळा, महाविद्यालये, बुद्धविहार आणि गावागावांत अभिवादन सभा होतात. या लेखात २, ५ आणि ७ मिनिटांची तयार भाषणे, एक निबंध आणि भाषणासाठी आवश्यक माहिती दिली आहे.
अनुक्रमणिका
- महापरिनिर्वाण दिन: थोडक्यात पार्श्वभूमी
- भाषणासाठी महत्त्वाच्या तारखा
- महापरिनिर्वाण दिन भाषण कसे सुरू करावे?
- २ मिनिटांचे महापरिनिर्वाण दिन भाषण
- ५ मिनिटांचे महापरिनिर्वाण दिन भाषण
- ७ मिनिटांचे महापरिनिर्वाण दिन भाषण
- महापरिनिर्वाण दिन निबंध मराठी
- भाषणात वापरता येतील पाली वचने
- वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न (FAQ)
- निष्कर्ष
महापरिनिर्वाण दिन: थोडक्यात पार्श्वभूमी
बौद्ध परंपरेत भगवान बुद्धांच्या कुशीनगर येथील अंतिम निर्वाणाला ‘महापरिनिर्वाण’ म्हणतात. बाबासाहेब हे आधुनिक भारतातील बौद्ध धम्माचे महान नेते होते. म्हणून अनुयायी त्यांच्या स्मृतिदिनाला ‘महापरिनिर्वाण दिन’ म्हणतात.
या शब्दाचा सविस्तर अर्थ महापरिनिर्वाण म्हणजे नेमके काय या लेखात दिला आहे. ६ डिसेंबरला मुंबईतील चैत्यभूमीवर देशभरातून लाखो अनुयायी अभिवादनासाठी येतात.
भाषणासाठी महत्त्वाच्या तारखा
महापरिनिर्वाण दिन भाषण करताना तारखा आणि ठिकाणे अचूक सांगणे आवश्यक आहे. भाषण तयार करताना खालील तक्ता जवळ ठेवा.
| घटना | तारीख व ठिकाण |
|---|---|
| जन्म | १४ एप्रिल १८९१, महू (मध्य प्रदेश) |
| सातारा येथील शाळेत प्रवेश | ७ नोव्हेंबर १९०० |
| महाड चवदार तळे सत्याग्रह | २० मार्च १९२७ |
| संविधानाचा स्वीकार | २६ नोव्हेंबर १९४९ (बाबासाहेब मसुदा समितीचे अध्यक्ष) |
| धम्मदीक्षा | १४ ऑक्टोबर १९५६, दीक्षाभूमी, नागपूर |
| महापरिनिर्वाण | ६ डिसेंबर १९५६, २६ अलीपूर रोड, दिल्ली |
| अंत्यसंस्कार | ७ डिसेंबर १९५६, दादर चौपाटी, मुंबई (आजची चैत्यभूमी) |
| ‘द बुद्ध अँड हिज धम्म’ ग्रंथाचे प्रकाशन | १९५७ |
| भारतरत्न (मरणोत्तर) | १९९० |
धम्मदीक्षेनंतर अवघ्या ५३ दिवसांनी बाबासाहेबांचे महापरिनिर्वाण झाले. दीक्षेचा प्रसंग समजून घेण्यासाठी धम्मचक्र प्रवर्तन दिनाचा इतिहास वाचा.
महापरिनिर्वाण दिन भाषण कसे सुरू करावे?
अभिवादन सभेची सुरुवात सहसा सामूहिक बुद्ध वंदना, त्रिशरण आणि पंचशील यांनी होते. त्यानंतर भाषणे होतात. भाषणाची सुरुवात अशी करता येईल:
आदरणीय अध्यक्ष महोदय, प्रमुख पाहुणे, पूज्य भन्ते, आदरणीय शिक्षकवृंद आणि माझ्या प्रिय मित्र-मैत्रिणींनो,
आज ६ डिसेंबर. भारतीय संविधानाचे शिल्पकार डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांच्या महापरिनिर्वाण दिनानिमित्त मी त्यांना विनम्र अभिवादन करतो/करते.
भाषण करताना लक्षात ठेवा
- सभेत भन्ते उपस्थित नसतील, तर ‘पूज्य भन्ते’ हे शब्द वगळा.
- कार्यक्रम ६ डिसेंबरपूर्वी असल्यास ‘आज ६ डिसेंबर’ ऐवजी ‘येत्या ६ डिसेंबरला’ असा बदल करा.
- हा स्मृतिदिन आहे. म्हणून ‘शुभेच्छा’ न म्हणता ‘अभिवादन’ म्हणा.
- महापरिनिर्वाण दिन भाषण शब्दशः पाठ करण्यापेक्षा त्यातील मुद्दे लक्षात ठेवा.
- सावकाश आणि स्पष्ट बोला. घड्याळ लावून एकदा मोठ्याने सराव करा.
- तारखा अचूक सांगा. खात्री नसलेली आकडेवारी भाषणात टाळा.
- शेवटी “जय भीम! नमो बुद्धाय!” म्हणून भाषण संपवा.
२ मिनिटांचे महापरिनिर्वाण दिन भाषण
हे छोटे महापरिनिर्वाण दिन भाषण लहान वर्गातील विद्यार्थ्यांसाठी आहे. सावकाश बोलल्यास साधारण दोन मिनिटे लागतात.
आदरणीय अध्यक्ष महोदय, शिक्षकवृंद आणि माझ्या प्रिय मित्रांनो,
आज ६ डिसेंबर, महापरिनिर्वाण दिन. १९५६ मध्ये याच दिवशी डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांचे दिल्लीत महापरिनिर्वाण झाले. त्या महामानवाला मी विनम्र अभिवादन करतो.
बाबासाहेबांचा जन्म १४ एप्रिल १८९१ रोजी मध्य प्रदेशातील महू येथे झाला. लहानपणी शाळेत त्यांना अस्पृश्यतेचे चटके सहन करावे लागले. तरीही त्यांनी शिक्षण सोडले नाही. पुढे त्यांनी अमेरिका आणि इंग्लंडमध्ये उच्च शिक्षण घेतले.
१९२७ मध्ये महाड येथे चवदार तळ्याचा सत्याग्रह करून त्यांनी पाण्यावरील समान हक्कासाठी लढा दिला. स्त्रिया, कामगार आणि वंचित अशा सर्वांच्या हक्कांसाठी त्यांनी आयुष्यभर काम केले. बाबासाहेब भारतीय संविधानाचे शिल्पकार आहेत. संविधानामुळे प्रत्येक नागरिकाला समान हक्क मिळाले.
१४ ऑक्टोबर १९५६ रोजी नागपूर येथे त्यांनी लाखो अनुयायांसह बौद्ध धम्माची दीक्षा घेतली. दरवर्षी ६ डिसेंबरला मुंबईतील चैत्यभूमीवर देशभरातून लाखो अनुयायी त्यांना अभिवादन करायला येतात.
बाबासाहेबांनी आपल्याला “शिका, संघटित व्हा आणि संघर्ष करा” हा मंत्र दिला. आपण मन लावून अभ्यास करूया आणि सर्वांशी समानतेने वागूया. हेच त्यांना खरे अभिवादन ठरेल.
एवढे बोलून मी माझे भाषण संपवतो. जय भीम! नमो बुद्धाय!
५ मिनिटांचे महापरिनिर्वाण दिन भाषण
हे महापरिनिर्वाण दिन भाषण माध्यमिक शाळा आणि महाविद्यालयातील विद्यार्थ्यांसाठी आहे. यात बाबासाहेबांचा जीवनप्रवास थोडक्यात मांडला आहे.
आदरणीय अध्यक्ष महोदय, प्रमुख पाहुणे, आदरणीय शिक्षकवृंद आणि माझ्या प्रिय मित्र-मैत्रिणींनो,
आज आपण एका महामानवाच्या स्मृतीसाठी एकत्र आलो आहोत. ६ डिसेंबर १९५६ रोजी दिल्लीतील निवासस्थानी झोपेतच डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांचे महापरिनिर्वाण झाले. त्यांच्या स्मृतीला मी विनम्र अभिवादन करतो.
बाबासाहेबांचा जन्म १४ एप्रिल १८९१ रोजी महू येथे झाला. ७ नोव्हेंबर १९०० रोजी त्यांनी सातारा येथील शाळेत प्रवेश घेतला. हा दिवस आज महाराष्ट्रात ‘विद्यार्थी दिवस’ म्हणून साजरा केला जातो.
शाळेत त्यांना वर्गात वेगळे, पोत्यावर बसावे लागे. तहान लागली, तरी नळाला हात लावण्याची परवानगी नव्हती. शिपाई नसेल, तर पाणीही मिळत नसे. या अपमानाने ते खचले नाहीत. त्यांनी शिक्षणालाच आपले शस्त्र बनवले.
१९१५ मध्ये त्यांनी अमेरिकेतील कोलंबिया विद्यापीठातून एम.ए. केले. पुढे लंडन स्कूल ऑफ इकॉनॉमिक्समधून डी.एस्सी. आणि कोलंबियातून पीएच.डी. या पदव्या मिळवल्या. हे सारे ज्ञान त्यांनी वंचित समाजाच्या मुक्तीसाठी वापरले.
मुक्या समाजाला आवाज देण्यासाठी त्यांनी १९२० मध्ये ‘मूकनायक’ हे वृत्तपत्र सुरू केले. २० मार्च १९२७ रोजी महाड येथे त्यांनी चवदार तळ्याचा सत्याग्रह केला. सार्वजनिक पाण्यावर सर्वांचा समान हक्क आहे, हे त्यांनी ठामपणे मांडले.
स्वातंत्र्यानंतर ते देशाचे पहिले कायदामंत्री झाले. संविधानाच्या मसुदा समितीचे अध्यक्ष म्हणून त्यांनी मोठी जबाबदारी पार पाडली. २६ नोव्हेंबर १९४९ रोजी संविधान स्वीकारले गेले आणि २६ जानेवारी १९५० पासून ते लागू झाले. न्याय, स्वातंत्र्य, समता आणि बंधुता ही त्याची मूल्ये आजही आपल्याला मार्ग दाखवतात.
स्त्रियांना समान हक्क मिळावेत म्हणून त्यांनी हिंदू कोड बिलाचा आग्रह धरला. ते रखडल्यावर १९५१ मध्ये त्यांनी मंत्रिपदाचा राजीनामा दिला.
त्यांनी स्वतः लिहिल्याप्रमाणे, सर्व धर्मांच्या ३५ वर्षांच्या बारकाईच्या अभ्यासानंतर त्यांना बुद्धांचा धम्म सर्वश्रेष्ठ वाटला. त्यांच्या मते बुद्धांचा धम्म प्रज्ञा, करुणा आणि समता शिकवतो. १४ ऑक्टोबर १९५६ रोजी नागपूरच्या दीक्षाभूमीवर त्यांनी लाखो अनुयायांसह धम्मदीक्षा घेतली. त्याच दिवशी त्यांनी अनुयायांना २२ प्रतिज्ञा दिल्या.
त्यानंतर अवघ्या ५३ दिवसांनी त्यांचे महापरिनिर्वाण झाले. ७ डिसेंबरला मुंबईतील दादर चौपाटीवर बौद्ध पद्धतीने त्यांच्यावर अंत्यसंस्कार झाले. तीच जागा आज चैत्यभूमी म्हणून ओळखली जाते.
महापरिनिब्बान सुत्तात तथागत आनंदाला सांगतात, “अत्तदीपा विहरथ.” म्हणजे स्वतःच स्वतःचा दीप होऊन राहा. बाबासाहेबांनीही आपल्याला स्वाभिमानाने आणि स्वतःच्या बुद्धीने जगायला शिकवले.
आज आपण त्यांच्या प्रतिमेला पुष्प अर्पण करतो, मेणबत्ती लावतो. पण त्यांचे विचार आचरणात आणणे हेच खरे अभिवादन आहे. चला, रोज वाचन करू, अंधश्रद्धा टाळू, संविधानाचा सन्मान करू आणि सर्वांशी समानतेने वागू, असा संकल्प करूया.
एवढे बोलून मी आपली रजा घेतो. जय भीम! नमो बुद्धाय!
☸️ धम्माची शिकवण आता व्हिडिओमध्ये, आपल्या मराठी भाषेत!
बुद्ध वंदना, धम्म प्रवचन, बौद्ध इतिहास आणि बाबासाहेबांचे विचार पाहण्यासाठी आमचे YouTube चॅनल सबस्क्राईब करा आणि बेल आयकॉन दाबा 🔔▶ YouTube वर सबस्क्राईब करा
७ मिनिटांचे महापरिनिर्वाण दिन भाषण
हे सविस्तर महापरिनिर्वाण दिन भाषण महाविद्यालय, बुद्धविहार किंवा सार्वजनिक अभिवादन सभेसाठी आहे. यात संविधान, धम्म आणि बाबासाहेबांचे शेवटचे दिवस यांचा आढावा आहे.
आदरणीय अध्यक्ष महोदय, पूज्य भन्ते, व्यासपीठावरील मान्यवर आणि उपस्थित बंधू-भगिनींनो,
आज ६ डिसेंबर. ज्या महामानवाने कोट्यवधी लोकांना माणूस म्हणून सन्मानाने जगण्याचा मार्ग दाखवला, त्या डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांचा आज महापरिनिर्वाण दिन आहे. त्यांच्या स्मृतीला मी विनम्र अभिवादन करतो.
१४ एप्रिल १८९१ रोजी महू येथे जन्मलेल्या भीमरावांना बालपणापासून जातिभेदाचे चटके बसले. ७ नोव्हेंबर १९०० रोजी त्यांनी सातारा येथील शाळेत प्रवेश घेतला. ज्या मुलाला शाळेत पाण्यासाठीही शिपायाची वाट पाहावी लागे, त्यानेच पुढे महाडच्या चवदार तळ्यावर सर्वांच्या पाण्याच्या हक्कासाठी सत्याग्रह केला.
कोलंबिया विद्यापीठ आणि लंडन स्कूल ऑफ इकॉनॉमिक्स या दोन्ही ठिकाणी त्यांनी अर्थशास्त्रात डॉक्टरेट मिळवली. ते बॅरिस्टरही झाले. हे ज्ञान त्यांनी समाजाला जागे करण्यासाठी वापरले.
३१ जानेवारी १९२० रोजी त्यांनी ‘मूकनायक’ हे वृत्तपत्र सुरू केले. पुढे ‘बहिष्कृत भारत’, ‘जनता’ आणि ‘प्रबुद्ध भारत’ ही वृत्तपत्रेही त्यांनी चालवली. १९३६ मध्ये लाहोरच्या एका परिषदेसाठी त्यांनी ‘जातिनिर्मूलन’ (Annihilation of Caste) हे भाषण लिहिले. आयोजकांनी ते वाचून निमंत्रण रद्द केले. तेव्हा बाबासाहेबांनी ते स्वखर्चाने छापून प्रसिद्ध केले.
१९४२ ते १९४६ या काळात व्हाइसरॉयच्या कार्यकारी मंडळात ते मजूर सदस्य होते. त्या काळात कामाचे तास कमी करून आठ तासांचा दिवस, प्रसूती रजा अशा कामगारहिताच्या सुधारणा त्यांनी पुढे नेल्या. पुढे हिंदू कोड बिलाद्वारे त्यांनी स्त्रियांना संपत्ती आणि विवाहाविषयी हक्क देण्याचा प्रयत्न केला. हे बिल रखडल्यावर १९५१ मध्ये त्यांनी कायदामंत्रिपदाचा राजीनामा दिला.
संविधान सभेत मसुदा समितीचे अध्यक्ष म्हणून बाबासाहेबांनी मोठी जबाबदारी पार पाडली. २५ नोव्हेंबर १९४९ रोजी संविधान सभेतील भाषणात त्यांनी देशाला इशारा दिला:
“Political democracy cannot last unless there lies at the base of it social democracy.”
मराठी अनुवाद: सामाजिक लोकशाहीचा पाया नसेल, तर राजकीय लोकशाही टिकू शकत नाही.याच भाषणात त्यांनी प्राचीन बौद्ध भिक्खू संघांचा उल्लेख केला. त्यांच्या मते हे संघ म्हणजे संसदच होते. ठराव, गणपूर्ती, मतमोजणी असे आधुनिक संसदेचे अनेक नियम संघात पाळले जात. भारताला लोकशाही नवी नाही, हे त्यांनी या उदाहरणातून दाखवले.
बाबासाहेबांनी आपले सामाजिक तत्त्वज्ञान तीन शब्दांत मांडले: स्वातंत्र्य, समता आणि बंधुता. ही तत्त्वे आपण फ्रेंच राज्यक्रांतीतून नव्हे, तर आपले गुरू भगवान बुद्ध यांच्या शिकवणीतून घेतली, असे त्यांनी स्पष्ट सांगितले होते.
१३ ऑक्टोबर १९३५ रोजी येवला येथे त्यांनी जाहीर केले होते की, हिंदू म्हणून जन्मणे माझ्या हातात नव्हते, पण हिंदू म्हणून मी मरणार नाही. ही घोषणा त्यांनी २१ वर्षांनी, १४ ऑक्टोबर १९५६ रोजी नागपूरच्या दीक्षाभूमीवर पूर्ण केली. त्या दिवशी लाखो अनुयायांसह त्यांनी धम्मदीक्षा घेतली आणि २२ प्रतिज्ञा दिल्या. या प्रतिज्ञांमधून त्यांनी कर्मकांड आणि विषमता नाकारून समतेचा मार्ग दाखवला.
नोव्हेंबर १९५६ मध्ये काठमांडू येथील चौथ्या जागतिक बौद्ध परिषदेत त्यांनी बुद्ध आणि कार्ल मार्क्स यांच्या विचारांची तुलना मांडली. दोघांचेही ध्येय न्याय्य आणि सुखी समाज असले, तरी बुद्धांचा अहिंसक मार्ग श्रेष्ठ आहे, असे त्यांनी सांगितले.
त्यानंतर बाबासाहेबांनी ‘द बुद्ध अँड हिज धम्म’ हा ग्रंथ पूर्ण केला. तो पूर्ण झाल्यानंतर तीनच दिवसांनी, ६ डिसेंबर १९५६ रोजी, दिल्लीतील २६ अलीपूर रोड येथील निवासस्थानी त्यांचे महापरिनिर्वाण झाले. आज तेथे डॉ. आंबेडकर राष्ट्रीय स्मारक उभे आहे.
७ डिसेंबरला मुंबईतील दादर चौपाटीवर बौद्ध पद्धतीने त्यांच्यावर अंत्यसंस्कार झाले. त्या वेळी लाखो लोक उपस्थित होते. तीच जागा आज चैत्यभूमी म्हणून ओळखली जाते. १९९० मध्ये देशाने त्यांना मरणोत्तर ‘भारतरत्न’ हा सर्वोच्च नागरी सन्मान दिला.
महापरिनिब्बान सुत्तानुसार तथागतांचे अंतिम वचन होते, “वयधम्मा सङ्खारा, अप्पमादेन सम्पादेथ.” म्हणजे, जे जे निर्माण झाले, ते नष्ट होणारच; म्हणून जागरूक राहून आपले ध्येय पूर्ण करा. बाबासाहेबांनी आयुष्याचा प्रत्येक क्षण असाच समाजासाठी जागरूकपणे वापरला.
मित्रांनो, बाबासाहेबांना खरे अभिवादन म्हणजे त्यांचे विचार जगणे. आपण शिक्षणाची कास धरूया. अंधश्रद्धा आणि जातिभेद नाकारूया. स्त्री-पुरुष समानता आपल्या घरापासून सुरू करूया. संविधानाचा सन्मान करूया आणि प्रज्ञा, शील, करुणा यांच्या मार्गावर चालूया.
एवढे बोलून मी आपली रजा घेतो. जय भीम! नमो बुद्धाय!
टीप: या भाषणांमधील इंग्रजी अवतरण वगळता बाबासाहेबांचे विचार आशय स्वरूपात दिले आहेत. संघातील लोकशाहीविषयी अधिक माहितीसाठी बौद्ध संघातील संसदीय पद्धत आणि काठमांडू परिषदेतील विचारांसाठी बुद्ध की कार्ल मार्क्स हे लेख वाचा.
महापरिनिर्वाण दिन निबंध मराठी
शाळेतील निबंध स्पर्धेसाठी किंवा वहीत लिहिण्यासाठी हा निबंध उपयोगी ठरेल. महापरिनिर्वाण दिन भाषण तयार करतानाही यातील मुद्दे वापरता येतील.
प्रस्तावना
६ डिसेंबर हा दिवस देशभर महापरिनिर्वाण दिन म्हणून पाळला जातो. १९५६ मध्ये याच दिवशी भारतीय संविधानाचे शिल्पकार डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांचे महापरिनिर्वाण झाले. हा दिवस दुःखाचा असला, तरी प्रेरणा देणारा आहे.
बाबासाहेबांचे कार्य
बाबासाहेबांचा जन्म १४ एप्रिल १८९१ रोजी महू येथे झाला. ७ नोव्हेंबर १९०० रोजी त्यांनी सातारा येथील शाळेत प्रवेश घेतला. हा दिवस आता महाराष्ट्रात विद्यार्थी दिवस म्हणून साजरा केला जातो. अपमान आणि गरिबीवर मात करत त्यांनी परदेशात उच्च शिक्षण घेतले.
‘मूकनायक’सारखी वृत्तपत्रे सुरू करून त्यांनी वंचितांना आवाज दिला. महाडच्या चवदार तळ्याचा सत्याग्रह करून पाण्यावरील समान हक्कासाठी लढा दिला. स्त्रिया आणि कामगार यांच्या हक्कांसाठी काम केले. संविधानाच्या मसुदा समितीचे अध्यक्ष म्हणून त्यांनी प्रत्येक नागरिकाला समान हक्क देणारे संविधान घडवण्यात मोलाचा वाटा उचलला.
धम्मदीक्षा आणि महापरिनिर्वाण
१४ ऑक्टोबर १९५६ रोजी नागपूर येथे बाबासाहेबांनी लाखो अनुयायांसह बौद्ध धम्माची दीक्षा घेतली. त्याच वेळी त्यांनी अनुयायांना २२ प्रतिज्ञा दिल्या. ६ डिसेंबर १९५६ रोजी दिल्लीत त्यांचे महापरिनिर्वाण झाले. ७ डिसेंबरला दादर चौपाटीवर बौद्ध पद्धतीने अंत्यसंस्कार झाले.
हा दिवस कसा पाळला जातो?
या दिवशी देशभरातून लाखो अनुयायी चैत्यभूमीवर येतात. शेजारच्या शिवाजी पार्क परिसरात पुस्तकांचे शेकडो स्टॉल लागतात. शाळा, बुद्धविहार आणि गावागावांत बुद्ध वंदना, धम्म प्रवचन आणि अभिवादन सभा होतात.
आजच्या पिढीसाठी संदेश
बाबासाहेबांनी शिक्षणावर सर्वाधिक भर दिला. आजच्या विद्यार्थ्यांनी नियमित वाचन, प्रश्न विचारण्याची सवय आणि विज्ञाननिष्ठ दृष्टी जपली, तर तेच त्यांचे खरे स्मरण ठरेल. जात, धर्म किंवा लिंग यांवरून भेदभाव न करणे ही त्यांची शिकवण आपण रोज पाळू शकतो.
समारोप
बाबासाहेबांचे जीवन संघर्ष, ज्ञान आणि करुणा यांचा संगम आहे. शिक्षण घेणे, समतेने वागणे आणि संविधानाचा आदर करणे हेच त्यांना खरे अभिवादन आहे.
भाषणात वापरता येतील पाली वचने
वरील भाषणांत महापरिनिब्बान सुत्तातील दोन वचने आली आहेत. ती योग्य उच्चार आणि अर्थासह सांगितल्यास महापरिनिर्वाण दिन भाषण अधिक अर्थपूर्ण होते. संपूर्ण पाली पाठ SuttaCentral वरील महापरिनिब्बान सुत्त येथे वाचता येईल.
१. तथागतांचे अंतिम वचन
हन्द दानि, भिक्खवे, आमन्तयामि वो,
वयधम्मा सङ्खारा, अप्पमादेन सम्पादेथ।
(दीघ निकाय १६, महापरिनिब्बान सुत्त)
मराठी अर्थ: भिक्खूंनो, आता मी तुम्हाला सांगतो: सर्व संस्कार नाश पावणारे आहेत. अप्रमादाने, म्हणजे जागरूक राहून, आपले ध्येय पूर्ण करा. सुत्तानुसार हे तथागतांचे शेवटचे वचन होते.
| पाली शब्द | मराठी अर्थ |
|---|---|
| वयधम्मा | नाश पावणे हा स्वभाव असलेले |
| सङ्खारा | संस्कार, कारणांमुळे घडलेल्या सर्व गोष्टी |
| अप्पमादेन | अप्रमादाने, जागरूकतेने |
| सम्पादेथ | पूर्ण करा, साध्य करा |
२. स्वतःच स्वतःचा दीप व्हा
तस्मातिहानन्द, अत्तदीपा विहरथ अत्तसरणा अनञ्ञसरणा,
धम्मदीपा धम्मसरणा अनञ्ञसरणा।
(दीघ निकाय १६, महापरिनिब्बान सुत्त)
मराठी अर्थ: म्हणून आनंदा, स्वतःला दीप बनवून राहा, स्वतःलाच शरण माना, दुसऱ्या कोणाला शरण जाऊ नका. धम्मालाच दीप आणि शरण माना. पाली ‘दीप’ शब्दाचा अर्थ ‘बेट’ (आधार) असाही घेतला जातो. लोकांमध्ये हा संदेश ‘अत्त दीप भव’ या रूपात प्रसिद्ध आहे.
वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न (FAQ)
शाळेत महापरिनिर्वाण दिन भाषण किती मिनिटांचे असावे?
लहान वर्गांसाठी २ मिनिटांचे आणि माध्यमिक वर्गांसाठी ५ मिनिटांचे भाषण पुरेसे असते. महाविद्यालय किंवा सार्वजनिक सभेत ७ मिनिटांपर्यंत बोलता येते. आयोजकांनी दिलेली वेळ नेहमी पाळा.
६ डिसेंबरला शुभेच्छा द्याव्यात की अभिवादन करावे?
६ डिसेंबर हा स्मृतिदिन आहे. म्हणून या दिवशी ‘शुभेच्छा’ न देता ‘विनम्र अभिवादन’ करावे. शुभेच्छा भीम जयंती किंवा धम्मचक्र प्रवर्तन दिनासारख्या आनंदाच्या दिवसांसाठी असतात.
या दिवसाला ‘पुण्यतिथी’ का म्हणत नाहीत?
‘पुण्यतिथी’ हा शब्द तिथी आणि श्राद्ध यांसारख्या कर्मकांडांशी जोडला जातो. बाबासाहेबांनी दिलेल्या २२ प्रतिज्ञांमध्ये श्राद्ध व पिंडदान न करण्याची प्रतिज्ञा आहे. म्हणून बौद्ध अनुयायी ‘महापरिनिर्वाण दिन’ हा शब्द वापरतात.
चैत्यभूमी कुठे आहे?
चैत्यभूमी मुंबईत दादर चौपाटीजवळ आहे. येथेच ७ डिसेंबर १९५६ रोजी बाबासाहेबांवर अंत्यसंस्कार झाले. आजच्या स्मारकाचे उद्घाटन ५ डिसेंबर १९७१ रोजी मीराबाई यशवंत आंबेडकर यांच्या हस्ते झाले. अधिक माहिती चैत्यभूमीवरील विकिपीडिया लेखात मिळेल.
२०२६ मध्ये कितवा महापरिनिर्वाण दिन आहे?
६ डिसेंबर २०२६ रोजी बाबासाहेबांच्या महापरिनिर्वाणाला ७० वर्षे पूर्ण होत आहेत. म्हणजे हा ७० वा महापरिनिर्वाण दिन आहे.
महापरिनिर्वाण दिन भाषण कसे संपवावे?
शेवटी बाबासाहेबांचा एखादा विचार सांगा आणि तो आचरणात आणण्याचा संकल्प करा. त्यानंतर “जय भीम! नमो बुद्धाय!” म्हणून नम्रपणे भाषण संपवा.
निष्कर्ष
महापरिनिर्वाण दिन हा शोकाबरोबरच विचार जागवण्याचा दिवस आहे. या लेखातील कोणतेही महापरिनिर्वाण दिन भाषण तुम्ही वेळेनुसार थोडे बदलून वापरू शकता. बाबासाहेबांचे विचार रोजच्या जगण्यात आणणे, हाच या दिवसाचा खरा संदेश आहे.
हा लेख उपयोगी वाटला असेल, तर शिक्षक, विद्यार्थी आणि मित्रांसोबत नक्की शेअर करा. तुम्ही कोणते भाषण निवडले, ते आम्हाला कमेंटमध्ये सांगा.
हेही वाचा
- दीक्षाभूमी नागपूर: फारशा माहीत नसलेल्या गोष्टी
- नवयान बौद्ध धम्म म्हणजे काय?
- आनापानसती ध्यान: शांत मनाचा मार्ग
- पटिच्चसमुप्पाद आणि कर्म सिद्धांत
☸️ धम्माची शिकवण आता व्हिडिओमध्ये, आपल्या मराठी भाषेत!
बुद्ध वंदना, धम्म प्रवचन, बौद्ध इतिहास आणि बाबासाहेबांचे विचार पाहण्यासाठी आमचे YouTube चॅनल सबस्क्राईब करा आणि बेल आयकॉन दाबा 🔔
▶ YouTube वर सबस्क्राईब करासब्बे सत्ता भवन्तु सुखितत्ता। सर्व प्राणी सुखी होवोत.

मी सागर वझरकर, तंत्रज्ञान अभ्यासक आणि डिजिटल कंटेंट क्रिएटर असून YouTube व marathibuddhism.com च्या माध्यमातून मराठी बौद्ध इतिहास, विचार आणि संस्कृती या विषयांवर अभ्यासपूर्ण व माहितीपूर्ण मजकूर वाचकांपर्यंत पोहोचवण्याचा हा माझा प्रयत्न आहे.
